Kiến trúc cổ truyền thống danh thắng Thăng Long - Hà Nội. Ảnh: Nguyễn Đức Toàn
1 Trong suốt tiến trình lãnh đạo đất nước, Đảng ta luôn nhất quán quan điểm coi văn hóa là một trong những yếu tố căn cốt của phát triển. Các nghị quyết, chuyên đề về phát triển văn hóa được ban hành từ thời kỳ đổi mới cho tới hôm nay cho thấy tư duy về văn hóa ngày càng được bổ sung, hoàn thiện, gắn chặt hơn với yêu cầu phát triển đất nước trong từng giai đoạn. Tuy nhiên, bối cảnh toàn cầu hóa sâu rộng cùng với sự bùng nổ của công nghệ đang đặt ra những yêu cầu mới trong phát triển văn hóa. Ra đời trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 80-NQ/TW thể hiện rõ tầm nhìn chiến lược và quyết tâm chính trị của Đảng trong việc đưa văn hóa trở thành sức mạnh nội sinh, động lực cho sự phát triển của đất nước.
Nếu trước đây, văn hóa chủ yếu được nhìn nhận như nền tảng tinh thần của xã hội thì ở Nghị quyết 80-NQ/TW, Đảng ta xác định văn hóa “là nguồn lực nội sinh và động lực to lớn, trụ cột, hệ điều hành cho phát triển nhanh, bền vững đất nước”. Quan điểm này xác lập rõ vai trò của văn hóa, nâng vị thế của văn hóa lên ngang tầm với kinh tế, chính trị, xã hội. Bên cạnh đó, Nghị quyết cũng đề cao vai trò con người “là trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực quan trọng nhất của sự phát triển bền vững”, đồng thời nhấn mạnh việc triển khai đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam. Đây chính là cơ sở để tạo dựng môi trường văn hóa nhân văn lành mạnh, văn minh, hiện đại.
Từ việc xác định vị thế, Nghị quyết đặt ra những nhiệm vụ trong việc hoàn thiện thể chế tạo đột phá chiến lược, khơi thông nguồn lực phát triển văn hóa. Trọng tâm là xây dựng các luật về hoạt động nghệ thuật, văn học, bản quyền tác giả, công nghiệp văn hóa; xây dựng bộ chỉ số văn hóa quốc gia; xây dựng cơ chế chính sách đột phá phát triển khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, phát triển mô hình kinh tế văn hóa mới, thúc đẩy hợp tác công - tư; xây dựng quỹ văn hóa, nghệ thuật; có chính sách đãi ngộ xứng đáng với nghệ nhân, nghệ sĩ; có cơ chế đặt hàng sáng tạo và phổ biến các công trình tác phẩm văn hóa, văn học, nghệ thuật có giá trị cao về tư tưởng, nội dung và nghệ thuật…
Một trong những điểm mới của Nghị quyết số 80-NQ/TW là định hướng phát triển văn hóa trong không gian số. Nghị quyết mở rộng phạm vi tiếp cận văn hóa từ các không gian truyền thống sang môi trường số, nhấn mạnh sự cần thiết trong việc ứng dụng công nghệ số trong sản xuất, phân phối, tiêu dùng và quản lý văn hóa; xây dựng môi trường thông tin số lành mạnh cũng như trách nhiệm công dân trong không gian số. Đặc biệt, Nghị quyết cũng lần đầu tiên đặt công nghiệp văn hóa ở vị trí một ngành kinh tế chiến lược để Việt Nam hội nhập sâu rộng và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia. Các mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể cho từng giai đoạn phát triển cũng được hoạch định rõ ràng. Theo đó, phấn đấu để công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và 9% GDP vào năm 2045; xây dựng các thương hiệu văn hóa quốc gia có sức cạnh tranh khu vực và quốc tế; phấn đấu đưa Việt Nam vào nhóm dẫn đầu khu vực ASEAN và Top 30 thế giới về Chỉ số Sức mạnh mềm vào năm 2045. Đây không chỉ là mục tiêu mang tính định lượng mà còn khẳng định quyết tâm chiến lược trong việc nâng cao vị thế quốc gia thông qua sức mạnh văn hóa và con người Việt Nam.
2 Hà Nội là nơi kết tinh, hội tụ và lan tỏa các giá trị văn hóa tiêu biểu của dân tộc. Bề dày hơn một nghìn năm lịch sử đã tạo nên cho Thủ đô một bản sắc văn hóa riêng cùng “chất” hào hoa, thanh lịch được hun đúc qua nhiều thế hệ. Trong bối cảnh phát triển và hội nhập, văn hóa Thủ đô đứng trước nhiều thách thức và cả những cơ hội bứt phá. Nghị quyết số 80-NQ/TW có ý nghĩa quan trọng giúp Hà Nội xác định rõ hơn nhiệm vụ và giải pháp khơi thông nguồn lực phát triển văn hóa. Nghị quyết cũng tạo cơ sở để Hà Nội tiếp tục bồi đắp hình ảnh con người Thủ đô thanh lịch, văn minh, giàu bản sắc, năng động, sáng tạo, có khả năng thích ứng cao với xã hội số và hội nhập quốc tế; tạo dựng môi trường văn hóa, nâng cao “sức đề kháng” cho văn hóa cộng đồng; đồng thời phát huy vai trò chủ động, sáng tạo của cộng đồng, đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, doanh nhân…
Để Nghị quyết sớm đi vào cuộc sống, Hà Nội cần tập trung nâng cao nhận thức và quyết tâm chính trị của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội về vai trò của văn hóa. Phát triển văn hóa phải được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, lâu dài, hiện diện trong mọi quyết sách và lĩnh vực phát triển của Thủ đô. Cùng với đó là việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế, đổi mới phương thức quản lý văn hóa, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đẩy mạnh xã hội hóa và hợp tác công - tư; tập trung đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, phát huy hiệu quả các nguồn lực cho phát triển văn hóa và con người.
Có thể khẳng định, Nghị quyết số 80-NQ/TW ra đời thể hiện rõ sự đổi mới trong tư duy của Đảng về phát triển văn hóa. Đây cũng chính là “cú hích” để Thủ đô biến tiềm năng thành động lực phát triển mạnh mẽ đưa văn hóa Hà Nội phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới./.