Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, mở đầu thời kỳ độc lập, tự do của dân tộc. Tuy nhiên, trong những tháng cuối năm 1945 và đầu năm 1946, đất nước đứng trước muôn vàn khó khăn: thù trong giặc ngoài đe dọa, lực lượng cách mạng non trẻ, nền kinh tế kiệt quệ, nạn đói và nạn dốt còn rất nặng nề. Trên bình diện chính trị, việc thiết lập và củng cố nhà nước cách mạng là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, đòi hỏi phải nhanh chóng xây dựng một thiết chế đại diện tối cao của nhân dân – đó là Quốc hội.
Chỉ ít tháng sau Lễ Tuyên ngôn Độc lập ngày 02/9/1945, ngày 06/01/1946, cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên trong cả nước được tổ chức. Đây là cuộc phổ thông đầu phiếu thực sự, dân chủ thực chất, với sự tham gia của mọi tầng lớp nhân dân không phân biệt giới tính, tôn giáo, thành phần xã hội. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: Đây là lần đầu tiên trong lịch sử dân tộc, nhân dân ta được sử dụng quyền dân chủ của mình trong một quốc gia theo chính thể Cộng hòa – Dân chủ.
Trước ngày diễn ra bầu cử, ngày 05/01/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu. Trong lời kêu gọi, Người nhấn mạnh: “Ngày mai là một ngày vui sướng của đồng bào ta, vì ngày mai là ngày Tổng tuyển cử, vì ngày mai là ngày đầu tiên trong lịch sử Việt Nam mà nhân dân ta bắt đầu hưởng dụng quyền dân chủ của mình”. Bác khuyên đồng bào nam nữ từ 18 tuổi trở lên hãy tự giác, nhiệt tình tham gia bầu cử để lựa chọn những người đại biểu xứng đáng, đại diện cho trí tuệ và khát vọng của dân tộc.
Đáp lại lời kêu gọi thiêng liêng đó, nhân dân ta từ miền xuôi đến miền ngược, từ thành thị đến nông thôn, từ vùng tự do đến vùng có chiến sự đều nô nức tham gia bỏ phiếu. Trong bối cảnh đất nước “thù trong, giặc ngoài”, các thế lực phản động tìm cách chống phá, tình hình chính trị – xã hội vô cùng phức tạp, việc tổ chức một cuộc Tổng tuyển cử dân chủ trên phạm vi cả nước không chỉ là một nhiệm vụ hành chính – pháp lý mà còn là một cuộc đấu tranh chính trị quyết liệt, thể hiện bản lĩnh của Đảng và Chính phủ lâm thời, đồng thời khẳng định ý chí bất khuất của toàn dân tộc. Mặc dù điều kiện khó khăn chồng chất, cuộc Tổng tuyển cử vẫn diễn ra thắng lợi trên toàn quốc, kể cả ở những vùng đang có chiến sự ác liệt như Nam Bộ, Nam Trung Bộ và Tây Nguyên. Tại Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh – với tư cách là một công dân của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa – đã trực tiếp đến phòng bỏ phiếu tại nhà số 10 phố Hàng Vôi để thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình. Hình ảnh giản dị nhưng cao quý ấy đã trở thành biểu tượng mẫu mực của tinh thần thượng tôn pháp luật và ý thức công dân trong chế độ mới.
Kết quả, toàn quốc đã bầu được 333 đại biểu Quốc hội, đại diện cho các giai cấp, tầng lớp, dân tộc, đảng phái và tôn giáo trong xã hội Việt Nam lúc bấy giờ. Đây là một Quốc hội rất rộng rãi, đoàn kết, tiêu biểu cho khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Chủ tịch Hồ Chí Minh trúng cử với tỷ lệ phiếu bầu rất cao, đạt 98,4% - thể hiện niềm tin son sắt của đồng bào cả nước đối với lãnh tụ kính yêu.
Thắng lợi của cuộc Tổng tuyển cử ngày 06/01/1946 đã đưa nhà nước non trẻ của chúng ta bước vào thời kỳ hoạt động hợp hiến, hợp pháp; tạo cơ sở pháp lý để ban hành Hiến pháp đầu tiên năm 1946; xây dựng bộ máy chính quyền dân chủ nhân dân; phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân trong suốt các giai đoạn kháng chiến, kiến quốc.
Kỷ niệm 80 năm sự kiện lịch sử này, chúng ta càng thấm nhuần lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong bài nói chuyện nhân dịp kỷ niệm 30 năm thành lập Đảng (1960), Người khẳng định: “Chỉ có giai cấp công nhân là dũng cảm nhất, cách mạng nhất…”. Đó không chỉ là sự đánh giá sâu sắc về vai trò tiên phong của giai cấp công nhân mà còn là lời nhắc nhở đối với toàn Đảng, toàn dân về nhiệm vụ giữ gìn bản chất giai cấp công nhân của Đảng, phát huy vai trò lãnh đạo của Đảng trong sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Ngày nay, dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân ta đang tiếp tục phát huy truyền thống của cuộc Tổng tuyển cử năm 1946, đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, nâng cao chất lượng hoạt động của Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp; mở rộng dân chủ, tăng cường đoàn kết, huy động sức mạnh toàn dân để phát triển kinh tế – xã hội, giữ vững độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ; mỗi cán bộ, đảng viên và nhân dân càng phải nhận thức sâu sắc giá trị của quyền làm chủ, tinh thần trách nhiệm công dân, niềm tin vào chế độ và quyết tâm thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển đất nước. Đó cũng chính là cách thiết thực nhất để tri ân những thế hệ cha anh đã hy sinh, cống hiến cho nền dân chủ nhân dân mà chúng ta đang được thụ hưởng hôm nay./.